Wrocław, nazywany często „miastem stu mostów”, może równie dobrze zasłużyć na miano „miasta fontann”. Te wodne konstrukcje, rozsiane po całym mieście, są nie tylko elementami dekoracyjnymi, ale także świadkami jego historii, kultury i przemian urbanistycznych. Od majestatycznej fontanny na Rynku, przez urokliwe instalacje w parkach, po nowoczesną Fontannę Multimedialną przy Pergoli – wrocławskie fontanny tworzą wyjątkowy krajobraz, który przyciąga mieszkańców i turystów. W tym artykule przyjrzymy się historii fontann we Wrocławiu, ich znaczeniu dla miasta oraz ciekawostkom związanym z tymi wodnymi dziełami sztuki.
Fontanny w historii Wrocławia: początki
Fontanny we Wrocławiu mają swoje korzenie w średniowieczu, kiedy miasto, znane wówczas jako Breslau, rozwijało się jako ważny ośrodek handlowy i kulturalny. W tamtych czasach fontanny pełniły przede wszystkim funkcję praktyczną – dostarczały mieszkańcom wodę pitną w czasach, gdy studnie i rzeki nie zawsze były wystarczające lub bezpieczne. Pierwsze wzmianki o fontannach na terenie Wrocławia pochodzą z XIII i XIV wieku, gdy w obrębie Rynku zaczęto budować proste studnie z drewnianymi lub kamiennymi rynnami.
Wraz z rozwojem miasta i wprowadzeniem wodociągów w średniowieczu fontanny zyskały bardziej dekoracyjny charakter. Wpływ na to miały zarówno trendy architektoniczne z Zachodniej Europy, jak i ambicje lokalnych władz, które chciały podkreślić status Wrocławia jako jednego z kluczowych miast Śląska. W XVI i XVII wieku, w okresie renesansu i baroku, fontanny stały się symbolem prestiżu, a ich projektowanie powierzano wybitnym artystom i rzeźbiarzom.
Fontanna na Rynku: serce miasta
Jedną z najbardziej rozpoznawalnych fontann Wrocławia jest Fontanna Zdrój, znajdująca się na Rynku, w pobliżu Ratusza. Popularnie nazywana „Niedźwiedzicą” ze względu na centralną rzeźbę niedźwiedzia, jest prawdziwą ikoną miasta. Jej historia sięga XIV wieku, kiedy to na tym miejscu istniała prosta studnia. Obecny kształt fontanna zyskała w 1904 roku, gdy została zaprojektowana przez niemieckiego rzeźbiarza Ernsta Segera na zlecenie władz miejskich.
Fontanna Zdrój składa się z dużego basenu z piaskowca, otoczonego rzeźbami czterech zwierząt: niedźwiedzia, lwa, wilka i orła. Niedźwiedź, stojący na środku, symbolizuje siłę i wytrwałość – cechy, które od wieków przypisywano mieszkańcom Wrocławia. Zwierzęta wokół basenu nawiązują do heraldyki Śląska i bogatej historii regionu. Fontanna szybko stała się jednym z najbardziej charakterystycznych punktów Rynku, a jej położenie w samym sercu miasta sprawia, że jest popularnym miejscem spotkań i tłem dla zdjęć turystów.
W czasie II wojny światowej fontanna została uszkodzona, ale po wojnie starannie ją odrestaurowano, zachowując jej pierwotny wygląd. Dziś jest nie tylko zabytkiem, ale i miejscem, gdzie latem dzieci pluskają się w wodzie, a dorośli odpoczywają na ławkach w cieniu okolicznych kamienic. Warto dodać, że w 2008 roku fontanna przeszła gruntowną renowację, która przywróciła jej blask i poprawiła system obiegu wody.
Fontanny na Ostrowie Tumskim i w parkach
Oprócz Rynku fontanny można znaleźć w wielu innych częściach Wrocławia, w tym na historycznym Ostrowie Tumskim. Choć ten najstarszy fragment miasta kojarzony jest głównie z Katedrą i klimatycznymi uliczkami, również tu pojawiają się wodne akcenty. Jednym z przykładów jest niewielka fontanna w Ogrodzie Botanicznym, założonym w 1811 roku przez Uniwersytet Wrocławski. Ta skromna konstrukcja, otoczona bujną roślinnością, pełni funkcję dekoracyjną i tworzy harmonijną atmosferę wśród magnolii i różaneczników.
W parkach Wrocławia fontanny odgrywają szczególną rolę, łącząc naturę z elementami urbanistycznymi. W Parku Szczytnickim, jednym z największych i najpiękniejszych terenów zielonych w mieście, znajduje się klasyczna fontanna z XIX wieku. Zaprojektowana w stylu neoklasycystycznym, składa się z okrągłego basenu i centralnego strumienia wody. Choć nie jest tak okazała jak inne wrocławskie fontanny, jej prostota i otoczenie starych drzew przyciągają spacerowiczów szukających spokoju.
Innym przykładem jest fontanna w Parku Południowym, założonym w 1877 roku według projektu Hermanna Lüdicke. Ta elegancka konstrukcja, otoczona klombami i alejkami, była w zamyśle miejscem relaksu dla mieszkańców rozwijających się południowych dzielnic miasta. Po renowacji w latach 90. XX wieku fontanna odzyskała swój dawny urok i dziś jest popularnym miejscem pikników i sesji fotograficznych.
Fontanna Multimedialna przy Pergoli: współczesna perła
Najbardziej spektakularnym przykładem wrocławskich fontann jest Fontanna Multimedialna, zlokalizowana przy Pergoli w kompleksie Hali Stulecia. Otwarta 4 czerwca 2009 roku z okazji 20. rocznicy pierwszych wolnych wyborów w Polsce, jest jedną z największych fontann multimedialnych w Europie. Zajmuje powierzchnię około 1 hektara i składa się z 300 dysz wodnych, które mogą wystrzeliwać strumienie na wysokość nawet 40 metrów. Do tego dochodzą efekty świetlne (800 punktów świetlnych) i dźwiękowe, tworzące niezapomniane widowiska.
Fontanna została zaprojektowana przez firmę Delta Fountain i kosztowała około 15 milionów złotych. Jej budowa była częścią większego planu rewitalizacji terenów wokół Hali Stulecia, wpisanej na listę UNESCO. W ciągu dnia fontanna działa jako tradycyjna instalacja wodna, ale wieczorami zamienia się w scenę dla pokazów multimedialnych. Woda tańczy w rytm muzyki – od klasycznych utworów Chopina, przez rockowe przeboje, po współczesne hity – a kolorowe światła tworzą magiczny spektakl, który przyciąga tysiące widzów.
Pokazy specjalne, organizowane latem, często nawiązują do ważnych wydarzeń historycznych lub kulturalnych. Na przykład w 2016 roku, gdy Wrocław był Europejską Stolicą Kultury, fontanna stała się centralnym punktem obchodów, prezentując widowiska inspirowane sztuką i wielokulturowością miasta. Zimą fontanna zamienia się w lodowisko, co czyni ją całoroczną atrakcją.
Fontanny w dzielnicach: mniej znane perełki
Poza głównymi punktami miasta fontanny zdobią także wrocławskie dzielnice, często pełniąc funkcję lokalnych punktów orientacyjnych. Na Nadodrzu, w sercu artystycznej części Wrocławia, znajduje się niewielka fontanna przy placu Staszica. Zbudowana w XX wieku, została odnowiona w ramach rewitalizacji dzielnicy i dziś otaczają ją kawiarnie oraz murale, tworząc klimatyczną przestrzeń.
W dzielnicy Biskupin, znanej z modernistycznej architektury, można natknąć się na prostą fontannę w Parku Biskupińskim. Choć nie wyróżnia się rozmiarami ani zdobieniami, jej obecność dodaje uroku temu spokojnemu osiedlu. Podobnie w Parku Zachodnim na Gądowie fontanna z lat 70. XX wieku, choć skromna, jest miejscem, gdzie mieszkańcy spotykają się na spacerach czy piknikach.
Ciekawostki o wrocławskich fontannach
Wrocławskie fontanny kryją w sobie wiele fascynujących historii i faktów:
- Fontanna z żabami: Na placu Gołębim, niedaleko Rynku, stoi fontanna z rzeźbami żab, zaprojektowana w 1995 roku przez Jerzego Bokrzyckiego. To żartobliwy akcent w przestrzeni miejskiej, który szybko zyskał sympatię mieszkańców.
- Woda pitna: Niektóre starsze fontanny, jak ta na Rynku, pierwotnie dostarczały wodę pitną, co było kluczowe w czasach przed powszechnym dostępem do wodociągów.
- Rekordy Fontanny Multimedialnej: Fontanna przy Pergoli ma 300 dysz, z czego 3 to tzw. „armatki wodne”, zdolne wystrzelić wodę na wysokość wieżowca.
- Fontanna na Wyspie Słodowej: W latach 80. XX wieku na Wyspie Słodowej istniała mała fontanna, która została zlikwidowana podczas modernizacji wyspy – dziś wspominają ją tylko starsi mieszkańcy.
- Symbolika zwierząt: Rzeźby zwierząt w Fontannie Zdrój na Rynku nawiązują do średniowiecznych bestiariuszy i heraldyki, co podkreśla historyczny charakter Wrocławia.
Znaczenie fontann dla Wrocławia
Fontanny we Wrocławiu to więcej niż dekoracje – to elementy, które kształtują tożsamość miasta. W średniowieczu były źródłem życia, w czasach nowożytnych symbolem bogactwa, a dziś są atrakcjami turystycznymi i miejscami integracji społecznej. Fontanna na Rynku przypomina o wielowiekowej historii, podczas gdy Fontanna Multimedialna pokazuje, jak Wrocław łączy tradycję z nowoczesnością. W parkach i dzielnicach fontanny oferują chwilę wytchnienia w miejskim zgiełku, a latem stają się naturalnym sposobem na ochłodę.
Współczesne wyzwania i przyszłość
Utrzymanie fontann to spore wyzwanie dla miasta. Regularne czyszczenie, naprawy i modernizacje systemów wodnych pochłaniają znaczne środki, a zmiany klimatyczne – takie jak susze czy ulewne deszcze – wpływają na ich funkcjonowanie. Władze Wrocławia inwestują jednak w renowacje, jak w przypadku Fontanny Zdrój czy instalacji przy Pergoli, aby zachować ich urok dla przyszłych pokoleń. Plany na przyszłość obejmują także nowe fontanny w rozwijających się dzielnicach, co ma podkreślić zrównoważony rozwój miasta.
Podsumowanie
Wrocławskie fontanny – od historycznej „Niedźwiedzicy” na Rynku, przez klasyczne instalacje w parkach, po nowoczesną Fontannę Multimedialną przy Pergoli – są nieodłącznym elementem krajobrazu miasta. Łączą w sobie funkcjonalność, sztukę i historię, tworząc przestrzeń, która zachwyca i integruje. Spacer szlakiem wrocławskich fontann to podróż przez wieki – od średniowiecznych studni po XXI-wieczne technologie. Niezależnie od tego, czy jesteś turystą, czy mieszkańcem, fontanny Wrocławia oferują coś wyjątkowego: chwilę refleksji, radość z piękna i orzeźwienie w gorący dzień.
